MAKİNA MODEL NEDIR?

Dökülerek sekillendirilen metal ve alasimlardan meydana gelen parçalarin kum kaliplarini elde edebilmek için kaliplama ve islem prensiplerine uygun benzerlerinin yapilmasi zorunludur.Ahsap,metal,plastik yada her üçünün kullanilmasi ile yapilan bu örneklere ”MODEL” denir
MODELCILIK (MAKINE MODELCILIGI) NEDIR?
Modelcilik mesleginin amaci dökümün yapilacagi kum kalibin elde edilmesini saglayan elemanlari yapmaktir.Dökümhanelerin imkanlari ve teknolojisi gelistikçe burada kullanilacak modeller de uyumlu olarak gelistirilerek imal edilebilir. Makina endüstrisinin gelismekte olan ülkemizde,imalatin sekillendirildigi ilk basamak olarak,makina model yerini almistir.
Bükülerek sekillendirilemeyen makine parçalarinin en etkili elde edilis yolu dökülerek (madenlerin yüksek isi etkisinde eritilip dökülmesi) sekillendirmedir.
Dökülerek sekillendirilecek makine parçalarinin yapimi ise çesitli basamaklardan geçer.
Bu basamaklar makine ressamligi ile baslar ve model ile devam eder. Bundan sonra ise döküm ve tesviye asamalari gelir. benzerini yapma sanatidir
Modeller basit özellikli yapilabilmesinin yaninda seri üretim esas alinarak da düzenlenebilirler.
MAKINE MODELCISI KIMDIR?
Yukarida yaptigimiz makine modelciligi tanimina dayanarak bu sanati uygulayan bu konuda yetismis uzmanlasmis kisilere makine modelcisi denmektedir.
Iyi bir makine modelcisi ;
-Teknik resmi iyi bilir,
-Dökümcülük bilgilerine sahiptir,
-Genel tesviyecilik islemlerini bilir.Unutmamak gerekir ki makine modelcisi agaç, metal, plastik, vb. modelcilik uygulamalarini da iyi yapabilmelidir.
ENDÜSTRIDEKI YERI VE ÖNEMI
Makine modelciliginin endüstride önemli bir yeri vardir. Yapilmak istenen is ilk defa resim halinden üç boyutlu hale modelci tarafindan getirilir. Yani makine imalatinin temel mesleklerinden biridir.Yapilacak isler döküm(ergiterek sekillendirme) yoluyla elde edilecekse mutlaka modeli yapilacaktir.
B-MODEL ATELYESI KISIMLARI
Model atölyeleri kuruluslarina göre özel veya bir fabrika bünyesinde faaliyet gösterir. Model atölyeleri gelismeye elverisli olmalidir. Agaç, plastik ve metal isleyen birimleri ile makine, malzeme, resimhane, takimhane, ölçme markalama ve kontrol bölümleri ayri olmalidir.
Atelyenin isiklandirmasi,havalandirmasi, saglik sartlari iyi düzenlenmelidir. atelyede kullanilacak Makinalar,malzeme depolari, model ambarlari iyi planlanmalidir.
BÖLÜM II. IS GÜVENLIGI

Kazalar dikkatsizlikten, bilgi eksikliginden, moral bozuklugundan, uyum güçlügünden daha çokta acelecilikten ve telasli tutumdan meydana gelir. Kaza tesadüfe ve kadere bagli degildir. Isyerlerinde bulunanlara tam bir çalisma güvenligi saglamak için bütün tedbirler alinmistir. Bununla beraber daima bir olayin olabilecegini düsünmek, uyanik bulunmak ve kisisel önlemleri almak gerekir.
Büyük Is kazalari özellikle makinalarda meydana gelmektedir. Testereye ve biçaklara uzanan ellerimiz devamli bir tehlike ile karsi karsiyadir.
Atelyelerde kazalar ögrencilerin emniyetli çalisma aliskanliklarini kazanmamalari sonucu dogmaktadir. Bu nedenle gerekli uyari levhalari,panolar düzenlenmeli, emniyetli dolasma ve çalisma alanlari olusturulmali. uyari levhalarina uyulmalidir.
Makinelerde çalisirken çalisma kurallarina uyulmalidir. El aletleri ile çalisirken dikkatli olunmalidir.
KISISEL GÜVENLIK KURALLARI
• GIYIM: bol elbiselerden kaçininiz, mutlaka is önlügü giyilmeli kollari bol olmamali, önlügün önü kapali tutulmalidir, kravat, kolye, saat, künye gibi çalismayi engelleyecek ve kazaya sebebiyet verecek cisimlere dikkat edilmeli gerekiyor ise çikarilmalidir.
• Kesme isleri yaparken yada yaninda bulunurken emniyet gözlügü takilmali, takilan gözlük ihtiyaca uygun olmalidir.
• Arkadaslarinizla sakalasmayiniz. Birbirinizi kovalamayin.
• Her çesit yaralanma ögretmene veya ilgiliye haber verilmelidir.
• Çivi, vida gibi cisimler agiza alinmamali.
• Bir baskasina ait araç ve gereçleri almayiniz.
• Çalisma alanindaki talas, parça, toz ve pisligi temizleyiniz.
• Tasinacak cisimler varsa kaldirabileceginiz kadarini tasiyin veya baskalarindan yardim isteyin, tasiyacaginiz cisimleri tasirken dik durumda tasiyiniz.

EL ALETLERI IÇIN GÜVENLIK KURALLARI
• El ve parmaklarinizi kesici aletlerin agizlarindan uzak tutunuz.kesici alet kullanirken aletin kontrolüne dikkat etmeliyiz.
• Kesici aletleri tasirken agizlarinin bir yerlere çarpmamasina dikkat etmeliyiz.
• Kirik , parçalanmis, ezilmis aletler kullanilmamali, kör alet kullanilmamali,
• Tezgah üzerinde gereksiz kullanmadiginiz araç ve aletleri kaldiriniz ki zarar vermesin,
• Her alet ve gereç için belirlenen emniyet kurallarina uyunuz.
MAKINALAR IÇIN GÜVENLIK KURALLARI
• Bir makinayi talimatina uygun izin alarak kullaniniz.
• Makinayi çalistirmadan önce gerekli güvenlik önlemlerini ve makinanin bakim ve ayarlarini yapiniz.
• Makine arizalarini, bozulan veya çalismayan makinalari ögretmenlere veya ilgililere bildiriniz.
• Makinalarda çalisirken baskalari ile konusmayiniz.
• Genellikle makinalarda tek kisi çalismalidir.
• Dönen biçaklarin tam karsisinda durmayiniz.
• Makine duruncaya kadar basindan ayrilmayiniz.
• Makine motor veya is parçasi fazla isindiginda çalismaya son verin sigorta veya salterini indirin nedenini arastirin ve ilgililere bildiriniz.
• Gereksiz yere makine salter ve sigortalarla oynamayiniz.onlari dis darbelerden koruyunuz.
YANGIN IÇIN GÜVENLIK KURALLARI
• Kolay alev alan sivilar ( tiner, boya, benzin, mazot vb.) kapali kaplarda emniyetli yerlerde saklanmalidir.
• Yag, tinere vb. bulasmis parçalar yok edilmeli veya saklanmalidir.
• Atelyedeki talas yonga tahta parçalari temizlenmeli atelye disina atilmalidir.
• Yangin baslangicinda zaman kaybetmeden ilgililere haber verilmeli, ilk önlem olarak elektrigi kesmelidir.
• Yangin söndürücülerin dolulugu kontrol edilmeli süresi dolan veya özelligi kaybolan söndürücüler yenileri ile degistirilmelidir.
BÖLÜM III. MODELCILIKTE KULLANILAN TAKIMLAR
1) TEZGAHLAR
2) YONTUCU TAKIMLAR
A)Rende ve çesitleri B) Kalemler (=iskarpela) (düz,oluklu,delik,oyma,torna)
3) ÖLÇÜ, MARKALAMA VE KONTROL ALETLERI:
A) ölçü aletleri: 1)metreler, 2) kumpaslar
B) markalama aletleri : 1)Gönyeler (sabit,ayarli,üniversal) 2) Pleyt ve mihengir. . . 3)Pergeller ve Nisangeçler 5)modelci çakilari ve noktalar
4) KESICI TAKIMLAR
A) Testere ve çesitleri
5) DELICI TAKIMLAR
A) matkaplar
6) EGE VE TÖRPÜLER
7) ÇEKIÇ VE TOKMAKLAR
8) ISKENCELER VE MENGENELER.
MODELCILIKTE KULLANILAN MAKINALAR
1. Serit testere makinasi,
2. Daire testere makinasi,
3. Planya makinasi,
4. Kalinlik makinasi,
5. Torna makinasi,
6. Dik freze makinasi,
7. Dekobaj makinasi
8. Matkap makinasi,
9. Özel makinalar.
MODELCILIKTE KULLANILAN TAKIMLAR
1- TEZGAHLAR:
Üzerinde rahatça çalisilabilen masalardir. Yapilacak isler bu masalarda yapilmalidir. Islerin yapilabilmesi için saglam gürgen agacindan yapilmistir. Tezgahlar Alman ve Fransiz tipi olmak üzere iki çesittir. Modelcilikte genellikle alman tipi tezgahlar kullanilir.
TEZGAHIN KISIMLARI :1)Tezgah tablasi 2) takim boslugu, 3) mengene basligi, 4) ön mengene ve pabucu, 5)ön mengene mili 6)arka mengene 7) arka mengene mili, 8)mengene kolu, 9) tezgah ön demiri 10) tezgah arka demiri 11) tezgah ön kirisi 12) tezgah arka kirisi

2- MODELCILIKTE KULLANILAN YONTUCU TAKIMLAR
A) RENDELEME ARAÇLARI
RENDE: Düzgün yüzey elde etmek için kullanilan yontucu takimlardan birisidir.

RENDE ÇESITLERI :

1. DÜZ RENDELER:

2. ÖZEL SEKILLI RENDELER :

A) Kaba rende (kesme açisi 45- 48 derece)
B) Tek rende (kesme açisi 45- 48 derece)
C) Çift rende ( kesme açisi 48- 50 derece)
D) Planya (kesme açisi 45- 48 derece)
E) Perdah rendesi (kesme açisi 48- 50 derece)
F) Disli rende (kesme açisi 80 derece) A) Lamba rendesi (Düz taban)
B) Kinis rendesi
C) Kizak rendesi
D) Egmeçli rende
E) Ayarli içki.

RENDENIN KISIMLARI:
RENDE TIGININ KISIMLARI:
1) Ayna
2) Sirt
3) taban
4) Kesici agiz
5) Bileme açisi (25-30-34 derece)
6) Serbest açi
7) Kesme açisi
perdah rendesi
planya
Disli rende
Egmeçli rende
madeni rende
Düz taban Ayarli içki

RENDE TIGININ BILENMESI : Rende tiginin ilk önce zimpara tasinda kaba bilemesi yapilir. Tig tabaninin genisligi tigin kalinliginin iki kati olmalidir. Rende tigi sipere dayandirilir. Tigi saga sola hareket ettirmek sureti ile kaba bilemesi yapilir. Bileme islemi yapilirken tigin yanmamasi ve suyunun kaçmamasi için sik sik suya batirilmalidir.
Ince bileme ise yag tasinda yapilir. yag tasinda bileme yapilirken;1- tigin tabani yag tasina tamamen oturtulur. 2- Oval ve dogrusal hareketlerle tigin taban kismi tas yüzeyine hafifçe bastirilarak sürülür. Bu islem yüzeydeki çizgiler kayboluncaya kadar devam ettirilir. 3- Ayna kismi yag tasina sürülür. Kilagisi düsünceye kadar ayni islemler devam ettirilir.

3- KALEMLER (= ISKARPELA)
Kesme, yontma, düzeltme, delik açma, köse ve kanal temizleme gibi agaç yüzeylerine çesitli sekillerin islenmesinde kullanilan aletlere agaç isleme kalemleri denir. Kalemler çelik çubuk seklinde gövde ve agaç saptan meydana gelmistir.
Gördükleri is bakimindan bes gruba ayrilir.
1) Düz kalemler 2) Oluklu kalemler 3) Delik kalemleri
4) Oyma kalemleri 5) Torna kalemleri
1) DÜZ KALEMLER = Düz kalemler lama ve sap olmak üzere iki kisima ayrilir. Kesiti dikdörtgen prizma seklinde ucu rende tiginda oldugu gibi kesici agiz, diger ucunda sap içine giren kuyruk kismi vardir. Sap kismi sert agaç veya plastiktendir. Çalisirken kuyrugun sap kismina fazla girerek sapi çatlatmamasi için fatura konulmustur. Düz kalemler rende tiglari gibi 25- 30 derece kama açisi verilerek rende tiglari gibi bilenir. Bu kalemler genislikleri ile anilir. Genislikleri 4 mm den 32 mm ye kadar ikiser farkla büyür.

2) OLUKLU KALEM = Kesitleri yay biçimindedir. Gövde uzunluklari düz agizlari içten veya distan pahlidir. Bileme açilari diger kalemlerde oldugu gibidir. Genislik ve yay ölçüleri ile anilir. Oluklu kalemlerin diger bir seklide dirsekli olanlardir. Oluklu kalemlerin bilenmesi;dis kismi düz kalem gibi zimpara tasinda döndürerek bilenir. Daha sonra yag tasinda çizgiler kayboluncaya kadar bilenir. Iç kisim ise yag tasinin kösesi ile veya özel kalem seklindeki yag taslarinda bilenir.
delik kalemi oluklu kalem

3) DELIK KALEMI = Sekil ve özellik bakimindan düz kaleme benzeyen bu kalemlerin genislikleri dar, kalinliklari fazladir. Sap kismina dogru genisligi daralir. Zivana deliklerinin açilmasinda ve tornalama islerinde kullanilir.
4) OYMA KALEMLERI = Kavisli ve köseli kisimlarin oyulmasinda kullanilirlar. Distan pahli olup degisik sekillerde olurlar.
Çesitli oyma kalemleri:
5) TORNA KALEMLERI = Torna makinasinda dairesel parça elde etmede kullanilan kalemlerdir. Bu kalemlerin lama kismi ve sap kismi daha uzun ve genistir. Tornada bir is yapmak için torna kalemleri; siperden destek alarak üzerinde saga, sola gezdirilerek kesme ve kazima ile talas kaldirir.

TORNA KALEM ÇESITLERI :

1-KABA TALAS KALEMI : Is parçasinin kaba talasini alir. Parçaya çok dalar, kolay keser. Iki çesidi vardir. a) oluklu kaba talas kalemi : içbükey profillerin açilmasinda ve kavisli yüzeylerin torna edilmesinde kullanilir. Distan pahli ve yuvarlak kesici agzi vardir. b)Düz ucu kavisli kalemler: küçük kavisli kaba talas almada kullanilir. Kazima ile talas kaldirir.
2- DÜZ KALEMLER : Genis düz lamadan yapilmis ve bir tarafi bilenmistir. Basamakli islerde kullanilir.
3- BÖLME KALEMI : Kaba talasi alinmis parçanin boyutlarini bölmede,bitmis islerin kesiminde kullanilir.
4- EGIK KALEM : Resim ölçüsünden 1-2 mm fazla talas alinan parçalari ölçüsüne getirmekte, düzgün yüzey elde etmekte kullanilan iki tarafi 20 derece egik kalemlerdir.

5 –MIZRAK UÇLU KALEM : Genellikle ‘’V’’ seklinde profillerin açilmasinda,disbükeylerin tornalanmasinda egik kalemin giremedigi yerlerde kullanilir. düz kalemler gibi bilenir.

6-ÖZEL PROFIL KALEMLER : genellikle küçük kavislerin yapiminda kavisin çapina göre kalem bilenir.

KALEMLERIN BILENMESI : Düz kalemlerin bilenmesi rende tiglarindaki gibi yapilir. Farkli olarak oluklu kalemlerin dis kismi bileme tasinda kaba bilemesi yapildiktan sonra ince bilemesi yapilir. iç kisim ise yag tasinin kenari ile veya kalem seklindeki bileme taslarinda kilagisi alinir.